تبلیغات
تاریخ ایران - نظام هخامنشی
یکشنبه 9 آبان 1389

نظام هخامنشی

   نوشته شده توسط: حسین موسوی    

نور آفتابی كه بر ویرانه های باشكوه و وهم انگیز تخت جمشید می تابد در تالارهای بدون سقف و دیواره منعكس می شود. ایرانیان هنوز به ارزش بی بدیل این معماری شكوهمند واقف نیستند و به همین دلیل چیز زیادی از فریادهای ارنست هرتسفلد نمی فهمند.

The image “http://www.javanblog.com/uploads/p/10103133331.jpg” cannot be displayed, because it contains errors.


این مرد آلمانى الاصل ناگهان از شادى فریاد مى كشد و با لذت به قطعات گلى اى نگاه مى كند كه یكى یكى از خاك باستانى اتاقى كه مربوط به باروى تخت جمشید است بیرون مى آیند او حالا مقابل كشف بزرگ قرار گرفته. تاریخ پس از قرن ها رازى را بر آدم هاى عصر جدید افشا مى كند. حدود ۳۰ هزار قطعه از شمال شرقى تخت جمشید بیرون مى آیند و سپس براى مطالعه به مؤسسه شرق شناسى دانشگاه شیكاگو برده مى شوند. ایرانیان آن زمان نمى دانستند لوح هایى كه به بیرون از كشور برده شده اند ثابت خواهند كرد نیاكانشان در دورانى به نام عصر هخامنشى زندگى اى به مراتب مدرن تر از اكنون داشتند.ایرانیان در سال ۱۳۰۲ خورشیدى، با صورتهاى آفتاب سوخته و لهجه هایى در حیرت امروزى شدن و دیروزى بودن در جست وجوى كشف نفت بودند.
سالها بعد، درسال ۱۳۸۴ خورشیدى، ما روبروى این الواح مى ایستیم. الواحى با خط میخى عیلامى. چگونه مى توان باور كرد این تفكر مدرن متعلق به حدود ۲۵۰۰ سال پیش است.
رازهاى كتیبه باستانى
در نمایشگاهى كه چندى پیش در طبقه دوم ساختمان موزه ایران باستان برپا شد تعدادى از این گل نوشته ها به نمایش درآمد. خطوط درهم و برهم لوح ها نشان مى داد در زمان حكومت هخامنشیان نظام ادارى چگونه شكل مى گرفت.بسیارى از این كتیبه ها داراى نقش و مهر هستند. مهرها مربوط به مقاماتى اند كه با ممهور كردن كتیبه ها به آنها سندیت مى بخشیدند. درست مثل مهركردن نامه هاى امروزى. شاید باور آن سخت باشد ولى همه چیزاز نظمى برنامه ریزى شده حكایت دارد. الواحى كه امروز مى توان روبروى آنها ایستاد و نگاهشان كرد روزى (در قرن ها پیش) دردستان مردان یا زنانى بوده كه بخشى از امپراتورى بزرگ را تشكیل مى داده اند. شاهرخ رزمجو، سرپرست مركز پژوهش هاى هخامنشى موزه ملى ایران مى گوید:«این گل نوشته ها مربوط به زمانى است كه هنوز استفاده از سكه به عنوان پول( به طور كامل) مرسوم نشده بود و داریوش تازه داشت مقدمات ضرب سكه را فراهم مى كرد. بنابراین پرداخت ها به صورت پرداخت موادغذایى به عنوان مواجب انجام مى شد.آن زمان تهران تقریباً هیچ بود و آدم هاى دنیا در ابتداى راه طولانى تولد یك نظام ادارى مدرن قرار داشتند و تخت جمشید مركز این زایش بزرگ جهانى بود. از نظر رزمجو، كتیبه هاى مورد بحث، نوشته هاى رسمى سلطنتى نیستند بلكه اسناد ادارى هستند كه مى توان توسط آنها دریافت سازمان امپراتورى هخامنشى چگونه اداره مى شد؛ «در لوحهاى سلطنتى تنها عقاید حكومت و فرمان ها مدنظر قرار داشت.»اسناد گلى به نمایش گذاشته شده مربوط به فارس دوره هخامنشى مى شود. فارس به معناى سرزمین پارس و نه استان فارس كنونى.سال گذشته، دكتر «گیل ستاین» مدیر مؤسسه شرق شناسى دانشگاه شیكاگو ۳۰۰ قطعه از این اسناد تاریخى را به ایران بازگرداند تا براى مدتى زیر سقف هاى شیشه اى جلوى چشم ایرانیان نسل سال ۲۰۰۵ میلادى قرار گیرند. آنها بار دیگر به سرزمینى بازگشتند كه موطن اصلى شان بود. روى برخى كتیبه ها و در كنار خط میخى، نوشته هایى دیده مى شود كه با مركب نگاشته شده اند. این نوشته ها به خط آرامى هستند. یعنى همان خطى كه خط و زبان ادارى هخامنشى به شمار مى رفت. رزمجو مى گوید: «این نوشته ها نشان مى دهند یك بایگانى دیگر به خط آرامى از روى این اسناد تهیه و نگهدارى شده تادر صورت از دست رفتن بخشى از این اسناد ادارى، بایگانى دوم در دسترس باشد.»
هرچند باور گفته هاى این كارشناس سخت است ولى نوشته هاى باستانى آن را ثابت مى كنند. آنها وجود دارند و شاید در سكوت خود مى خواهند پرده از رازى بردارند.
رودرروى مهر پدربزرگ كوروش
كوروش اول، پادشاه انشان و پدربزرگ كوروش كبیر شاید هیچگاه فكر نمى كرد روزى آدمهاى قرن بیست و یك روبه روى نقشى بایستند كه متعلق به مهر او باشد. این نقش مهر روى یك لوح بارو در سال بیست و دوم حكومت داریوش حك شده و در ضلع جنوبى نمایشگاه سنگ نوشته ها قرار دارد. لوح فوق از جمله اسناد پرداخت هایى است كه از طرف حكومت به پیروان دین هاى مختلف داده شده و از آن به عنوان مواجب دینى نام مى برند.مهرهاى مختلفى كه روى كتیبه ها حك شده كمك زیادى به دانستن هنر هخامنشى مى كند. مهرها نقش برجسته هاى زیادى دارند كه در نقش برجسته هاى هخامنشى دیده نمى شوند. علاوه بر آن نوشته ها نیز مى توانند به رمزگشایى رازهاى خفته در سكوت قرون منتهى شوند. در متن كتیبه ها مانند كتیبه اى كه مهر داریوش اول روى آن به چشم مى خورد پرداخت موادغذایى به آیین ها و دین هاى مختلف گزارش شده است. پرداخت هاى فوق به پرستشگاهها، خدایان، كوهها و رودهاى مقدس، روحانیون پارسى و عیلامى تقدیم شده.اما این پایان قصه وهم آلود الواح گلى نیست. در زمانى كه بسیارى ملل دنیا چیزى به نام حق براى زنان قایل نبودند و آنان را كالایى بیش نمى شمردند، كتیبه ها راز دیگرى را فاش مى كنند. سرپرست مركز پژوهش هاى هخامنشى موزه ملى ایران به لوح هایى اشاره مى كند كه مربوط به مواجب مادران است. به كارمندان زنى كه براى دولت كار مى كردند پس از زایمان مواجب ویژه داده مى شد.از سویى اگرچه مواجب زنان معادل یك دوم مواجب مردان بود ولى اگر زنى به مسؤولیت خاصى مى رسید سه برابر مردان مواجب دریافت مى كرد.»كتیبه ها از واقعیات سخن مى گویند. شاید تاریخ سرشار از اغراق هاى تاریخ نویسان باشد ولى نوشته هاى روى كتیبه ها از درون یك حكومت نظام یافته به ما رسیده اند و به همین دلیل مى توان با تكیه بر آنها خالصى و ناخالصى تاریخ را تشخیص داد. مانند آنچه اكنون در مورد حسابسرى سالانه عصر هخامنشى مى دانیم.در گوشه اى از نمایشگاه لوحى وجود دارد كه ثابت مى كند آنها از یك سیستم پیشرفته حسابرسى استفاده مى كرده اند. این لوح شبیه دفترهاى بستانكار - بدهكار امروزى است كه تمامى اطلاعات سالیانه در آن ثبت مى شده تا اختلاف حسابها، كاستى ها و كم كارى هاى احتمالى مشخص شوند. در كنار این لوح دیدنى، نمونه اى از دفاتر بستانكار - بدهكار امروزى گذاشته اند و مخاطبان در حیرت از این شباهت مى مانند. شباهتى كه فاصله آن بیش از دو هزار سال است. چندى پیش رئیس موزه لوور فرانسه به تهران آمد. او نتوانست تعجب خود را از وجود چنین گنجینه اى پنهان كند؛ «چقدر عجیب!!!» راستى مرد شماره یك موزه بزرگى مانند لوور در آن لحظه دقیقاً به چه فكر مى كرد؟زمان زیادى از برداشته شدن قانون مجازات با گیوتین نمى گذرد.
تأیید كیفیت كالا در عصر باستان
تعدادى از لوح هاى گلى اشاره به پرداخت هایى دارند كه به چاپارها داده مى شد. از نظر رزمجو این متن ها اشاره به كهن ترین پرداخت هایى دارد كه به سیستم دولتى پستى داده مى شد. حتى اسبهاى چالاك سیستم پستى نیز سهمیه جداگانه داشته اند. قطعاتى از گل نوشته هاى باروى تخت جمشید كه در ایران به تازگى طبقه بندى شده به عنوان فعالیت متخصصان ایرانى به نمایش درآمده. سفال شكسته كشف شده به همراه این مجموعه مدركى است كه نشان مى دهد لوحهادرون كوزه هاى سفالى نگهدارى مى شده اند. داستان عجیبى است. محموله هاى ارسالى، علاوه برآنكه مهر مى خوردند به شكلى دیگر نیز كنترل مى شدند. اگر مهر محموله به مهر اصلى مطابقت نداشت آنگاه در مى یافتند كه حامل آنها در حفظ امانت خیانت كرده. شكسته شدن این پلمب به معناى نداشتن كیفیت لازم كالابود. چنین مهرهایى چه چیزى به خاطر مى آورد؟ آیا شبیه مهرهاى كیفیت كالاى فعلى نیست؟ چندماه پیش قلمى كشف شد كه به دوره پروتو عیلامى تعلق دارد. هخامنشیان الواح گلى را در دست مى گرفتند و با این قلم ها روى آنها مى نوشتند. قلم فوق را مى شود در نمایشگاه دید و شاید حتى بتوان با كمى دقت اثر دستى را كه روزگارى با آن در بخشى از امپراتورى بزرگ پارس كار مى كرده روى آن حس كرد.
رزمجو، تكه گلى را دست مى گیرد و باقلمى كه نوك آن به شكل قلم هاى عصر هخامنشى درست شده به خط میخى عیلامى مى نویسد: «داریوش». خطى كه سرشار ازهجاهاى مختلف است. حدود ۳ سال پیش، ۳۵هزار قطعه خردشده توسط تیم تخصصى مركز پژوهشهاى هخامنشى موزه ملى طبقه بندى شده و یك جعبه از آنها به نمایش در آمده. شاید با كنار هم قرارگرفتن این قطعات شكسته رازهاى جدیدى فاش شوند. رازهایى كه [چه بخواهیم و چه نخواهیم] متعلق به تاریخ این سرزمین است. درست مثل مواجبى كه به مسافران داده مى شد. نام مناطقى چون قندهار، هند، مصر، سارو (در آسیاى صغیر) ، شوش و كرمان به چشم مى خورد.كتیبه ها ثابت مى كنند على رغم باور عموم، تخت جمشید بیشتر یك مركز بزرگ ادارى بوده كه «پرنكه» عموى داریوش نظارت بر سیستم هاى اجرایى آن را برعهده داشته . تصویرى از پرنكه ، مرد شماره دو امپراتورى داریوش نیز در حجارى هاى باستانى وجود دارد.
وقتى اسكندر گره ها را سوزاند
قرنها مى گذرد. سالهاى بسیار كه حوادث بیشمارى بر ایران گذاشت.اگر برخى سعى دارند اسكندر را یك قدیس تاریخى معرفى كنند اما ویرانه هاى تخت جمشید چیز دیگرى را نشان مى دهند. گل نوشته ها داراى ریسمانهایى بوده اند كه از میان لوح رد مى شده اند. رزمجو مى گوید: «نمونه هایى از این ریسمانها كه در آتش سوزى تخت جمشید سوخته و از داخل برخى قطعات بیرون آمده دراین نمایشگاه دیده مى شود.»گره اى كوچك نیز در نمایشگاه وجود دارد. گره اى كه دوران حمله اسكندر را به خود دیده و حالا در آرامش موزه، شاید خواب لوحى را مى بیند كه روزى به آن وصل بود. گاه گره هاى كوچك چه سرنوشت بزرگى دارند. چند تار موى انسان نیز همراه این گل نوشته ها كشف شده كه مى توانند با همه ظرافت، جزء بزرگى از تاریخ باشند.در بخشى دیگر نامهاى ادارى و حكومتى از سوى كارگزاران حكومتى هخامنشى دیده مى شود كه درون آنها دستور پرداخت به افراد مختلف [از جمله دختر داریوش] داده شده كه كاتب و رساننده آن نیز در زیر لوح نوشته شده. دراین متن چنین آمده: « به جمشید شراب بربگویید، پرنكه (عموى داریوش) چنین گفته: ۲۰۰ مریش شراب براى شاهدخت «ایرتشدونه» داده شود. شاه این دستور را داده است . ماه یكم سال نوزدهم پادشاهى داریوش. انسوكه (متن را ) نوشت . «مزره » پیام را رسانید.»شراب و جو در آن زمان به عنوان كالاهایى با ارزش محسوب مى شدند كه قابلیت معامله پایاپاى را داشتند.
كتیبه ها را بیدار نكن
كتیبه ها ثابت مى كنند هیچ اثرى از برده دارى و استفاده از نیروى كار اسیرى در ایران باستان وجود نداشته و این دقیقاً نقطه مقابل برخى رفتارهاى یونانیان است كه خود را حامل تمدن درخشان زمان مى دانستند. كتیبه ها بار دیگر به درون مركز پژوهشها باز مى گردند تا دوباره خوانده شوند. شاید این بار به نكات تازه اى دست یابیم . كتیبه ها بار دیگر در سكوت خود غوطه مى خورند در حالى كه حالا دیگر وظیفه شان را انجام داده اند. اكنون مى دانیم در نظام ادارى هخامنشى چه اتفاقى افتاده. بى هیچ تعصب كاذبى . لوح ها دوباره به خواب رفته اند. بیدارشان نكن. دارندخواب یك روز قبل از آتش سوزى اسكندر را مى بینند.
به نقل از نظام اداری هخامنشی در كتیبه های گلی یك موزه


http://robertawheelock.jimdo.com/2015/03/28/heel-painfulness
چهارشنبه 18 مرداد 1396 09:23 ق.ظ
Superb, what a web site it is! This website presents valuable information to us, keep it up.
kamifrancher.hatenablog.com
سه شنبه 17 مرداد 1396 07:46 ق.ظ
Excellent article. I certainly appreciate this website.

Keep writing!
Alana
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:54 ق.ظ
My family members always say that I am killing my
time here at web, but I know I am getting familiarity
everyday by reading thes fastidious articles.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 07:03 ب.ظ
Thank you for another informative web site. The place else could
I get that type of information written in such an ideal
way? I have a mission that I am simply now running on, and I've been on the glance out for such information.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر