تبلیغات
تاریخ ایران - گذری بر فلسفه نام ماههای ایران بزرگ
جمعه 12 آذر 1389

گذری بر فلسفه نام ماههای ایران بزرگ

   نوشته شده توسط: حسین موسوی    

فروردین

فروردین نام نخستین ماه و فصل بها ر و روز نوزدهم هر ماه در گاه شماری اعتدالی خورشیدی است.در اوستا و پارسی باستان فرورتینام,در پهلوی فرورتین و در فارسی فروردین گفته شده که به معنای فروردهای پاکان و فروهرهای ایرانیان است.بنا به عقیده پیشینیان,ده روز پیش از اغاز هر سال فروهر در گذشتگان که با روان و وجدان از تن جدا گشته,برای سرکشی خان و مان دیرین خود فرود می آیند و ده شبانه روز روی زمین به سر میبرند. به مناسبت فرود آمدن فروهرهای نیکان,هنگام نوروز را جشن فروردین خوانده اند. فروهران در ده روز آخر سال بر زمین هستند و بامداد نوروز پیش از بر آمدن آفتاب,به دنیای دیگر می روند.

 

 اردیبهشت

 اردیبهشت نام دومین ماه سال و روز دوم هر ماه در گاهشماری اعتدالی خورشیدی است. در اوستا اشاوهیشتا و در پهلوی اشاوهیشت و در فارسی اردیبهشت گفته شده که کلمه ای است مرکب از دو جزء:

جزء اول((اشا))از جمله لغاتی است که معنی آن بسیار منبسط است,راستی و درستی,تقدس,قانون و آئین ایزدی,پاکی....و بسیار هم در اوستا به کار برده شده است.جزء دیگر این کلمه که واژه ((وهیشت))باشد. صفت عالی است به معنای بهترین,بهشت فارسی به معنی فردوس از همین کلمه است.در مجموع این کلمه به بهترین راستی و درستی است.  در عالم روحانی نماینده صفت راستی و پاکی و تقدس اهورامزداست و در عالم مادی نگهبانی کلیه آتش های روی زمین  به او سپرده شده است. در معنی ترکیب لغت اردیبهشت((مانند بهشت))هم آمده است.

 

 خرداد

خرداد نام سومین ماه سال و روز ششم در گاهشمار اعتدالی خورشیدی است. در اوستا و پارسی باستان هئوروتات ,در پهلوی خردات و در فارسی خورداد یا خرداد گفته شده که کلمه ای است مرکب از دو جزء: جزء هئوروه که صفت است به معنای رسا.,همه,درست,و کامل.دوم تات که پسوند است برای اسم مونث,بنابراین هئوروتات به معنای کمال و رسایی است.ایزدان تیرو باد و فروردین از همکاران خرداد می باشند. خرداد نماینده رسایی و کمال اهورامزداست و در گیتی به نگهبانی آب گماشته شده است.

 

 تیر

تیر نام چهارمین ماه سال و روز سیزدهم هر ماه گاهشماری اعتدالی خورشیدی است. در اوستا تیشریه,در پهلوی تیشتر و در فارسی صورت تغییر یافته آن یعنی تیر گفته شدهکه یکی از ایزدان است و به ستاره شعرای یمانی اطلاق می شود.فرشته مزبور نگهبان باران است و به کوشش او زمین پاک ,از باران بهره مند می شود و کشتزارها سیراب میگردد. تیشتر رادر زبانهای اروپایی سیریوس خوانده اند.هر گاه تیشتر از اسمان سر بزند و بدرخشد مژده ریزش باران می دهد. این کلمه را نباید با واژه عربی به معنی سهم اشتباه کرد.

 

امرداد

امرداد نام پنجمین ماه سال و روز هفتم هر ماه در گاهشماری اعتدالی خورشیدی است. در اوستا امرتات ,در پهلوی امرداد و در فارسی امرداد گفته شده که کلمه ای است مرکب از سه جزء:

اول((ا))ادات نفی به معنی نه,دوم((مرتا)) به معنی مردنی,نیست و نابود شدنی و سوم تات که پسوند و دال بر مونث است. بنابر این امرداد یعنی بی مرگی و آسیب ندیدنی یا جاودانی. پس واژه ((مرداد))به غلط استعمال می شود.در ادبیات مزدیسنا امرداد یکی از امشاسپندان است که نگهبانی نباتات با اوست. در مزدیسنا شخص باید به صفات مشخصه پنج امشاسپند دیگر که عبارتند از :

نیک اندیشی,صلح و سازش,راستی و درستی,فروتنی و محبت به همنوع,تامین اسایش و امنیت بشر مجهز باشد تا به کمال مطلوب همه که از خصایص امرداد است نایل گردد.

 

 شهریور

شهریور نام ششمین ماه سال و روز چهارم هر ما در گاهشماری اعتدالی خورشیدی است. در اوستا خشتروئیریه,در پهلوی شتریور و در فارسی شهریور میدانند. کلمه ای است مرکب از دو جزء:خشتر که در اوستا و پارسی باستان و سانسکریت به معنی کشور و پادشاهی است و جزء دوم صفت است از ور به معنی برتری دادن وئیریه یعنی برگزیده و آرزو شده و جمعا یعنی کشور منتخب یا پادشاهی برگزیده . این ترکیب بارها در اوستا به معنی بهشت یا کشور آسمانی اهورامزدا آمده است. شهریور در جهان روحانی نماینده پادشاهی ایزدی و فر و اقتدار خداوندی است و در جهان مادی پاسبان فلزات .چون نگهبانی فلزات با اوستاو را دستگیر فقرا و ایزد رحم و مروت خوانده اند.روایت شده است شهریور آزرده و دلتنگ می شود از کسی که سیم و زر را بد به کار اندازد یا بگذارد که زنگ بزند.

 

 مهر

در سانسکریت میترا ,در اوستا و پارسی میثر ,و در پهلوی میتر,و در فارسی مهر گفته می شود. که از ریشه سانسکریت آمده به معنی پیوستن. اغلب خاورشناسان معنی اصلی مهر را واسطه و میانجی ذکر کرده اند.مهر واسطه است میان آفریدگار و آفریدگان.میثره در سانسکریت به معنی دوستی و پروردگار و روشنایی و فروغ است و در اوستا فرشته روشنایی و پاسبان راستی و پیمان است.مهر,ایزد هماره بیدار و نیرومند استو برای یاری کردن راستگویان و بر انداختن دردغگویان و پیمان شکنان در تکاپوست.مهر از برای محافظت عهد وپیمان و میثاق مردم گماشته شده است.از این رو فرشته فروغ و روشنایی نیز هست که هیچ چیز ار او پوشیده نمی ماند.برای انکه از عهده نگهبانی بر آید اهورامزدا به او هزار گوش و ده هزار چشم داده است.مقام مهر در بالای کوه ((هرا))است,انجایی که نه روز است و نه شب ,نه گرم است و نه سرد,نه ناخوشی و نه کثافت .مهر از آنجا بر ممالک آریایی نگران است.این ؟آرامگاه خود به پهنای کره زمین است یعنی مهر در همه جا حاضر است و با شنیدن آوای ستمدیدگان آگاه گشته به یاری آنان می شتابد.

آیین مهر در دین مسیح نیز مشهود است.ایزد مهر در اصل بجز ایزد خورشید بوده است اما بعدها آندو را یکی دانسته اند.مورخان یونانی مهر را به نام میترس یاد کرده اند و دکر کرده اند که ایرانیان خورشید را به اسم  ((میترس))میستایند.از این خبر پیداست که در یک قرن پیش از میلاد مسیح آندو با یکدیگر خلط شده اند.نگهبانی ماه هفتم و روز شانزدهم هر ماه را به عهده ایزد مهر است.

 

 آبان

در اوستا آپ در پارسی باستان آپی و در فارسی آب گفته می شود.در اوستا بارها ((آپ))به معنی فرشته نگهبان آب استعمال شده و همه جا به صیغه جمع آمده است.نام ماه هشتم از سال خورشیدی و نام روز دهم از هر ماه را,آبان میدانند.ایزد آبان موکل بر آهن است و تدبیر امور و مصالح ماه به او تعلق دارد.به سبب آنکه((زو))که یکی از پادشاهان ایران بود در این روز با افراسیاب جنگ کرده ,او را شکست داده,تعاقب نمود و از ملک خویش بیرون کرد, ایرانیان این روز را جشن می گیرند,دیگر آنکه چون مدت هشت سال در ایران باران نبارید مردم بسیار تلف گردید و بعضی به ملک دیگر رفتند. عاقبت در همین روز باران شروع به باریدن کرد و بنابراین ایرانیان این روز را جشن کنند. آفتاب در این ماه در برج عقرب یا کژدم قرار می گیرد.

  

آذر

در اوستا آتر ,آثر,در پارسی باستان آتر,در پهلوی آتر,و در فارسی آذر می گویند. آذر فرشته نگهبان آتش و یکی از بزرگترین ایزدان است.آریائیان(هندوان و ایزدان)بیش از دیگر اقوام به عنصر آتش اهمیت  میدادند.ایزد آذر نزد هندوان ,آگنی خولنده شده و در ((ودا)) (کتاب کهن و مقدس هندوان)از خدایان بزرگ به شمار رفته است. آفت اب در این ماه در برج قوس یا کماندار قرار می گیرد.

  

دی

در اوستا داثوش یا دادها به معنی آفریننده ,دادار و آفریدگار است و غالبا صفت اهورامزدا است و آن از مصدر ((دا)) به معنی دادن و افریدن است.در خود اوستا صفت دثوش(=دی)برای تعیین دهمین ماه استعمال شده است. در میان سی و روز ماه,روزهای هشتم و بیست و سوم به دی(آفریدگار,دثوش)موسوم است. برای اینکه سه روز موسوم به ((دی))با هم اشتباه نشوند نام هر یک را به نام روز بعد می پیوندند. مثلا روز هشتم را ((دی باز)) و روز پانزدهم را ((دی بمهر))و....دی نام ملکی است که تدبیر امور و مصالح روز و ماه دی به او تعلق دارد.

 

بهمن

در اوستا وهومنه ,در پهلوی وهومن,در فارسی وهمن یا بهمن گفته شده که کلمه ای است مرکب از دو جزء: ((وهو))به معنی خوب و نیک و ((مند))از ریشه من به معنی منش:پس یعنی بهمنش,نیک اندیش,نیک نهاد.نخستین آفریده اهورامزدا است و یکی از بزرگترین ایزدان مزدیسنا. در عالم روحانی مظهر اندیشه نیک و خرد و توانایی خداوند است. انسان را از عقل و تدبیر بهره بخشید تا او را به آفریدگار نزدیک کند.یکی از وظایف بهمن این است که به گفتار نیک را تعلیم می دهد و از هرزه گویی باز می دارد.خروس که از مرغکان مقدس به شمار می رود و در سپیده دم با بانگ خویش دیو ظلمت را رانده ,مردم را به برخاستن و عبادت و کشت و کار می خواند,ویژه بهمن است.همچنین لباس سفید هم از آن وهمن است. همه جانوران سودمند به حمایت بهمن سپرده شده اند و کشتار در بهمن روز منع شده است. بنا به نوشته ابوریحان بیرونی جانوران سودمند به حمایت بهمن سپرده شده اند و کشتار در بهمن روز منع شده است.بهمن اسم گیاهی است که به ویژه در جشن بهمنجه خورده می شود.و در طب نیز این گیاه معروف است.

   

اسفند

دراوستا اسپنتا آرمیتی,در پهلوی اسپندر,در فارسی سپندار مذ,سفندارمذ,اسفندارمذ,و گاه به تخفیف سپندار و اسفند گفته شده که کلمه ای است مرکب از دو جزء: سپند,که صفت است به معنی پاک و مقدس,یا ارمئتی هم مرکب از دو جزء: اول آرم که قید است به معنی درست,شاید و بجا.دوم متی از مصدر من به من معنی اندیشیدن . بنابراین ارمتی به معنی فروتنی,بردباری و سازگاری است و سپنته آرمتی به معنی بردباری و فروتنی مقدس است.در پهلوی آن را خرد و کامل ترجمه کرده اند.سپندارمذ یکی از امشاسپندان است که مونث و دختر اهورامزدا خوانده شده است.وی موظف است که همواره زمین را خرم ,آباد,پاک و بارور نگه دارد,هر که به کشت و کار بپردازد و خاکی را آباد کند خشنودی اسپندارمذ را فراهم کرده است و آسایش در  روی زمین سپرده به دست اوست و خود زمین نیز نماینده این ایزد بردبار و شکیباست و مخصوصا مظهر وفا و اطاعت و صلح و سازش است .بیدمشک گل مخصوص سپندارمذ  می باشد.


How long do you grow during puberty?
دوشنبه 30 مرداد 1396 08:32 ق.ظ
Yes! Finally someone writes about What makes you grow taller during puberty?.
Foot Pain
جمعه 13 مرداد 1396 07:47 ب.ظ
I have to thank you for the efforts you've put in writing this website.
I really hope to see the same high-grade blog posts by you in the future as well.
In truth, your creative writing abilities has encouraged me to get my very own site now ;)
shanicevanoosten.wordpress.com
جمعه 13 مرداد 1396 04:53 ب.ظ
Hello there! I could have sworn I've visited this site before but after going through many of the
posts I realized it's new to me. Anyhow, I'm certainly delighted I
stumbled upon it and I'll be bookmarking it and checking back often!
Gabriella
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:14 ب.ظ
Howdy would you mind letting me know which webhost you're utilizing?
I've loaded your blog in 3 completely different
browsers and I must say this blog loads a lot faster then most.

Can you recommend a good web hosting provider at a
fair price? Thanks, I appreciate it!
manicure
چهارشنبه 23 فروردین 1396 04:19 ق.ظ
Thanks for sharing your info. I really appreciate your efforts and I
am waiting for your next write ups thanks once again.
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 06:00 ق.ظ
Appreciate this post. Let me try it out.
مادیان
شنبه 13 آذر 1389 10:38 ق.ظ
واین حقیقت اختلاف یک باستان شناس از یک مورخه چرا که باستان شناس همیشه می گه احتمالااین موضوع به این شکل بوده و مورخ با آب و تاب همون حرف رو بزرگ می کنه گریشمن با اینکه خودش حفار بسیاری از محوطه های باستانی بوده و شاید به عنوان یک باستان شناس او را نامگذاری کنیم چرا خود گریشمن اصلا هیچ علم آکادمیک باستان شناسی نداشت می تونی این رو بپرسی ما باستان شناسا اگر قرار باشه که در مورد هر مسئله این جور به قطعیت حرف بزنیم واقعا کل تاریخ دگرگون می شه چون هر لحظه نظریه ای ارائه می شه به عنوان مثال در مورد مذهب هخامنشیان باستان شناسان اعتقاد دارند که خود هخامنشیان به احتمال دینی نداشتند مورخین انواع اعتقاد رو برای هخامنشیان مطرح می کنند این تناقض هست به هر حال من برای شما و نظر شماکه اشتباه هم نیست چرا که نظریه ای است و من برای این نظریه احترام قائلم و هم برای تارنمای زیبای شما سراسر ارزش و اعتبار علمی است سر تعظیم فرود میارم آرزوی موفقیت رو برای شمادارم اگر هم باز می دونید که صحبت های من اشتباهه من در خدمتون هستم و خوشحال می شم ایرادتی اگر هست بیان کنید شاد باشید پاینده ایران زمین
مادیان
شنبه 13 آذر 1389 10:36 ق.ظ
اما در خصوص سوال بعدی شما که در راستای صبحت های من شکل گرفته بود من عرض کردم نمی شود در این مورد احساسی برخورد کرد شما استدلال درستی رو بیان کردید من هم قبول دارم اما نمی شود در مورد جزئیات بسیاری از موارد خیلی گذرا گذشت اینکه داریوش شاه پادشاه ایران بوده و انسانی آینده نگر بوده شکی دراین موضوع نیست اما ما در قضیه رسیدن ایشان به پادشاهی اتفاق قولی رو در باستان شناسان نمی بینم بله با توجه به نوشته های کتیبه بیستون و تخت جمشید ما به این نتیجه می رسیم که فردی به نام داریویش از نسل هخامنش بوده با توجه به نوشته ها اما نباید زود اسیر احساسات بشیم در مسیر فعالیت سیاسی هر مملکتی افرادی هستند که ادعای راست گویی می کنند و بعد می بینید که در طول تاریخ دروغگو از آب درمی آیند داریوش یکی از اون هفت تنه بوده واقعا هنوز در هاله ای از ابهام شما نظریات هردوت و گریشمن و... رو که اشاره کردید همگی مورخینی هستند که امروزه نظریاتشون مثل گذشته قابل قبول نیست چرا که اون ها با توجه به سیاست های خاصی که داشتند تاریخ رو ترجمه و تفسیر کردند که شما از من خیلی بهتر می دونید این قضیه رو الان تئوری های دیگه ای داره مطرح می شه که داریوش رو به عنوان فردی آینده نگر و در عین حال مقتدر معرفی می کنند اما در خصوص نوع مذهبی که داشته نوع جانشینی و مسائلی از این قبیل هنوز کسی به قطعیت حرف نزده این رو فراموش نکن کسی به قطعیت چیزی رو بیان نکرده مگر مورخینی که داستان بافی می کنند
مادیان
شنبه 13 آذر 1389 10:07 ق.ظ
با درود بر حسین عزیز
من خیلی خوشحال هستم که با کسی آشنا شدم اهل بحث منطقی واصولی است خیلی ممنونم از این بابت اما در مورد سوالاتی که پرسیده شده بود بله در علم باستان شناسی آغاز یکجانشینی و استقرار های اولیه رو از تاریخ حدود 10000ق.م می دانند یعنی زمانی که انسان فهمید که می تواند هم جدای از گرد آوری غذا غذای مورد نیاز خودش رو ذخیره کنه این یک سو ا زطرف دیگه این ویژگی بارز رو چه در محوطه های بین النهرینی و چه در محوطه های ایرانی در مرحله آغاز ین دوره نوسنگی در در چن محوطه می توان قابل شناسایی کرد زاوی چمی در شمال رو انداز و محوطه کریم شهیر بین النهرین و در ایران در محوطه گنج دره هرسین شهری در نزدیکی کرمانشاه که می تواند گفت آغاز یکجانشینی رو در این محوطه ها داشتیم اون محوطه شمال در زاگرس اشاره کردید به احتمال همین گنج دره هرسین باشه که من اخبار جدید تری در این خصوص ندارم چون رشته تخصصی من دوره اسلامیه با توجه به همین اینها می شود گفت که منطقه زاگرس با توجه به داشتن آثار و بقایایی دوره زبرین پارینه سنگی جدید تا دروه های تاریخی می تواند به عنوان یکی از محوطه های چه پیش ار تاریخی و تارخی دارای اهمیت به سزایی با شه و از این جهت وجود شهر های بالای 10000در این منطقه را درو انتظار ندید
sahar
شنبه 13 آذر 1389 09:16 ق.ظ
سلام.خیلی خیلی عالییییییییییی بود.مرسی مر30 مر40.
میخوام یه پیشنهاد بدم بهت البته اگه مایل باشی.تو نظر بعدی بهت میگم
اردشیر بابکان
جمعه 12 آذر 1389 08:05 ب.ظ
درود بر شما دوست عزیز:
من در وبلاگم مطلب کوتاهی درباره سوشیانت( نجات دهنده) در دین زرتشت نوشتم لطفا" اگر مایل بودید آن مطالب را بخوانید و با دیدگاه خود آن را کامل کنید.
با تشکر از شما
اشکان
جمعه 12 آذر 1389 06:53 ب.ظ
درود بر تو دوست عزیز که با بهترین گزینش ها، نوشته و جستارها را برمی گزینی که بسیار نگریستنی هستند.
بسیار بهره بردم .به ویژه در مورد ماه زادروز خودم.
رها
جمعه 12 آذر 1389 01:40 ب.ظ
درود مطالب مفیدی نوشتی
gapi
جمعه 12 آذر 1389 12:24 ب.ظ
سلام جناب موسوی.
بسیار برای من جالب بود بدانم که وجه تسمیه ماه های سرزمینمان چسیت به ویِژه می خواستم بدونم ماهی که خود در آن متولد شده ام چگونه نامیده شده و چه فلسفه ای دارد؟!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر