تبلیغات
تاریخ ایران - تخت‌جمشید و خصوصیات تقویمی و گاه سنجی ان
دوشنبه 1 آذر 1389

تخت‌جمشید و خصوصیات تقویمی و گاه سنجی ان

   نوشته شده توسط: حسین موسوی    

این روزها در معماری و شهرسازی کوشش می‌شود که تا جای ممکن تمامی بناها و گذرها در امتداد محور شمالی- جنوبی و یا خاوری- باختری ساخته شود. اما در دوران باستان از چنین شیوه‌ نادرستی پیروی نمی‌شده است. یافته‌های کاوش‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد که نه تنها در بناهای بزرگ، بلکه حتی در معماری ساده و روستایی هزاران سال پیش، محور همگی بناها و گذرهای شهر و روستا با توجه به وضعیت اقلیمی و آب‌وهوایی منطقه و با در نظرداشت مقدار نور خورشید، سمت وزش باد و دیگر لازمه‌های اقلیمی طراحی و ساخته می‌شده‌اند.

از سوی دیگر، در کارکردهای آیینی برخی بناها، لازم بوده است تا بجز نمونه‌های بالا به ویژگی‌های نجومی و تقویمی بنا هم توجه شود و چنین است که در تمامی بناهای همگانی و آیینی دوران باستان از این نکته غفلت نشده و طراحی و ساخت آنها با در نظرداشت باورهای نجومی و کیهانی و نیز زمان برگزاری آیین‌ها انجام می‌شده است.

این سخن نادرست و سراسر اشتباه را همگان بارها شنیده‌اند که تخت‌جمشید بنایی برای برگزاری جشن نوروز بوده است. ادعایی که هیچگاه دلیل و مدرکی برای آن به دست نیامد و هیچگاه نیز گویندگان آن نیازی به ارائه سند یا شاهدی ملموس احساس نکردند. در این میان، شادروان استاد یحیی ذکاء (و سپس آقای دکتر علی حصوری) کوشیدند تا میان «سنگ‌ اندازه‌گیری» که در کف و میانه کاخ سه‌دری تخت‌جمشید قرار دارد، با رسیدن خورشید به نقطه اعتدال ارتباطی پیدا کنند و سپس اظهار داشتند که در بامداد روز نوروز، پرتوهای خورشید در امتداد درگاه کاخ ‌سه‌دری و سنگ اندازه‌گیری می‌تابد و این لحظه نشانه رسیدن خورشید به نقطه اعتدال است. (یحیی ذکاء، نوروز، 1358، ص 55؛ علی حصوری، مجله چیستا، سال چهارم، شماره 6، بهمن 1365، ص 465).

اما محاسبه‌ها و بررسی‌های میدانی این نگارنده نشان می‌دهد که نه تنها چنین واقعه‌ای در تخت‌جمشید رخ نمی‌دهد، بلکه پرتوهای خورشید بامدادی در نوروز که از درگاه کاخ سه‌دری وارد می‌شوند، حتی به این سنگ شاخص نزدیک هم نمی‌شوند و با آن فاصله‌ای بسیار دارند. به عبارت دیگر بین این سنگ و اعتدال بهاری ارتباطی وجود ندارد.

محور تخت‌جمشید و تمامی بناهای آن در امتداد شمال‌ غربی به جنوب شرقی واقع شده‌اند؛ بطوریکه از چهار جهت اصلی به اندازه 20 درجه غربی انحراف دارد. به این ترتیب هنگامی که خورشید در هنگام انقلاب تابستانی طلوع می‌کند، چند درجه نسبت به محور تخت‌جمشید انحراف شمالی دارد و کوه مشرف به تخت‌جمشید مانع دیدار پرتوهای آن می‌شود. اما پس از چند دقیقه که خورشید کوه را پشت سر می‌گذارد و از بالای آن طلوع می‌کند، در امتداد محور تخت‌جمشید واقع شده است. در واقع محور تخت‌جمشید در راستای انقلاب تابستانی و از سوی دیگر، عمود بر آن ساخته شده است.

در میانه همه کنگره‌های تخت‌جمشید، سازه‌ای وجود دارد که با آفتاب‌سنج‌های تقویم آفتابی نقش‌رستم (کعبه زرتشت) شباهت فراوانی دارند و شواهدی مبنی بر کارکرد تقویمی در آنها دیده می‌شود.  نمای این آفتاب‌سنج‌ها و کنگره‌های در برگیرنده آن، علیرغم تعداد بسیار فراوان، تنها در دو جهت ساخته شده‌اند: یا در امتداد پرتوهای خورشید بامدادی انقلاب تابستانی هستند و یا در تقاطع با آن. به این ترتیب، به هنگام انقلاب تابستانی یا آغاز تابستان، تمامی اضلاع آفتاب‌سنج‌هایی که نمای آنها در امتداد پرتوهای خورشید است، در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند و هیچیک از اضلاع هفت‌گانه آن در سایه قرار نمی‌گیرد. اما از سوی دیگر، تمامی اضلاع آفتاب‌سنج‌هایی که نمای آنها در تقاطع با پرتوهای خورشید قرار دارند، در سایه کامل قرار می‌گیرند و نور خورشید به هیچیک از اضلاع هفت‌گانه آنها نمی‌تابد. این وضعیت در آفتاب‌سنج‌ها، فرا رسیدن فصل تابستان را نوید می‌دهند. اضلاع این آفتاب‌سنج‌ها توانایی اینرا هم دارند که هنگام‌های دیگری از سال همچو نوروز و میتراکانا/ مهرگان (اعتدال بهاری و پاییزی) و نیز انقلاب زمستانی یا شب چله/ یلدا را نشان دهند.

بجز این به نظر می‌آید که در ساخت دروازه ورودی تخت‌جمشید یا کاخ دروازه همه ملت‌ها (ویسَـه دَهیو) بیشتر از دیگر بناهای تخت‌جمشید به کارکردهای تقویمی توجه شده است. این بنا بگونه‌ای طراحی و ساخته شده که بجز آغاز تابستان، به هنگام اعتدالین و انقلاب زمستانی نیز پرتوهای خورشید بامدادی بگونه‌ای خاص به درون بنا بتابند. برای اینکار از روزنه‌های تشکیل شده در میان درگاه‌های شمال شرقی و جنوب شرقی بنا استفاده می‌شده است. دلیل اینکه دروازه همه ملت‌ها نسبت به دیگر بناهای تخت‌جمشید اختلاف محوری در حدود یک درجه دارد و نیز اندازه‌های درگاه‌های آن با یکدیگر متفاوت است، در همین ویژگی و کارآیی آن نهفته است. نظر فراموش  نشود.


Donut for Hemorrhoids
جمعه 25 مرداد 1398 04:11 ب.ظ
Wow! This blog looks just like my old one! It's on a entirely different subject but it has
pretty much the same layout and design. Great choice of colors!
Dealing With Hemorrhoids
پنجشنبه 24 مرداد 1398 11:44 ب.ظ
Touche. Solid arguments. Keep up the great spirit.
Hemorrhoids Tips
یکشنبه 13 مرداد 1398 11:16 ق.ظ
It's fantastic that you are getting thoughts from this article as well as from our discussion made here.
Thin Bowel Movements and Hemorrhoids
شنبه 12 مرداد 1398 11:28 ق.ظ
I am extremely impressed with your writing abilities and also with the structure in your blog.
Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway stay up the nice high quality
writing, it's rare to see a nice weblog like this one today..
Irritate hemorrhoids
یکشنبه 6 مرداد 1398 02:31 ق.ظ
I'll right away grab your rss feed as I can not find your e-mail
subscription hyperlink or e-newsletter service.
Do you have any? Kindly permit me recognise so that I could subscribe.
Thanks.
Hemorrhoids Lifestyle Changes
شنبه 5 مرداد 1398 02:02 ق.ظ
I think this is among the such a lot significant info for me.
And i am happy reading your article. However wanna remark
on few basic things, The site style is wonderful, the articles is
actually great : D. Excellent task, cheers
Sexy Ass Cams
دوشنبه 10 تیر 1398 06:42 ق.ظ
I was wondering if you ever thought of changing the page layout
of your website? Its very well written; I love what youve got to say.
But maybe you could a little more in the way of content so
people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or 2 pictures.
Maybe you could space it out better?
acrylnagels
چهارشنبه 15 خرداد 1398 03:57 ب.ظ

Adult.xyz - shorten links and earn money!
financial administration breda
دوشنبه 6 خرداد 1398 11:24 ب.ظ
I have read so many content about the blogger lovers but this article is truly a
pleasant article, keep it up.
https://www.tutelleauquotidien.fr/Espace-editorial/
سه شنبه 27 فروردین 1398 11:28 ب.ظ
スーパーコピー代引き通販後払ブランド専門店
swiss army knife amazon reviews
سه شنبه 9 بهمن 1397 11:25 ب.ظ
It іsѕ an increԁiblү useful and easy to carry knife.
What do eccentric heel drops do?
یکشنبه 15 مرداد 1396 01:26 ب.ظ
Greetings! Quick question that's completely off topic.

Do you know how to make your site mobile friendly?

My weblog looks weird when viewing from my iphone. I'm trying to find
a template or plugin that might be able to correct this issue.

If you have any recommendations, please share. With thanks!
salleycazarez.jimdo.com
چهارشنبه 21 تیر 1396 08:19 ق.ظ
Hello there! This post couldn't be written any better!
Reading through this post reminds me of my old room mate!
He always kept chatting about this. I will forward this post to him.
Fairly certain he will have a good read. Many thanks for sharing!
Tarah
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:24 ق.ظ
There's certainly a lot to learn about this issue. I like all the points you made.
BHW
پنجشنبه 24 فروردین 1396 10:38 ب.ظ
I have read so many articles or reviews on the topic of the blogger lovers
however this paragraph is really a pleasant post, keep it up.
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 08:53 ق.ظ
Hi excellent website! Does running a blog like this require
a great deal of work? I've very little understanding of coding
however I was hoping to start my own blog soon. Anyway, if you have any recommendations or
techniques for new blog owners please share. I know this is off topic nevertheless I just
needed to ask. Thank you!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر